Ervaringen autiplusouders havo/vwo-scholen Utrecht

Juni 2014

Van de bijna 200 bij ons aangesloten ouders horen wij vele verhalen over hun kinderen met autisme en havo/vwo-niveau (autipluskinderen), die in Utrecht en omgeving slecht passend onderwijs hebben. Zij willen echter anoniem blijven omdat hun kind vaak in een kwetsbare positie zit, afhankelijk van de goodwill van de scholen. Uit hun verhalen hebben wij een samenvatting gemaakt van de voornaamste aanbevelingen en/of geconstateerde tekortkomingen met betrekking tot de ondersteuning van leerlingen met autisme op Utrechtse reguliere havo/vwo-scholen.

Ontbreken van kennis en begrip 

De kennis over hoe om te gaan met allerlei varianten van autisme ontbreekt vaak bij veel docenten en/of leiding op scholen. Er zijn er uiteraard ook die wel kennis en begrip hebben, maar ze zijn te schaars. Er zijn al veel goede praktijkvoorbeelden in het land waar de Utrechtse scholen veel van kunnen leren. Er zijn scholen met jarenlange ervaring in de begeleiding van autipluskinderen die dat ook in de buitenwereld bekend maken. Stichting AutiPassend Onderwijs Utrecht informeert het samenwerkingsverband sinds enkele jaren over deze goede praktijkvoorbeelden.
Over het algemeen is er weinig begrip/kennis van hoe hoog het stressniveau van dit soort kinderen kan zijn en hoeveel moeite het deze kinderen kost om zich op school te handhaven. Bovendien is het lastig dat zorgkinderen hun ouders bovengemiddeld nodig hebben, maar van de andere kant natuurlijk ook als pubers afstand/zelfstandigheid willen. Dat alles bij elkaar levert vermoeidheid, concentratieverlies en vervolgens frustratie en mogelijke problemen op, terwijl vaak al in een vroeg stadium op basis van de eerste stresssignalen gedeëscaleerd kan worden als daarvoor gelegenheid en kennis is. In de praktijk adviseert de school vaak om naar een lagere opleiding over te stappen, waar deze kinderen vervolgens evenveel stress ervaren, maar dat dan misschien makkelijker kunnen combineren met het lagere cognitieve leren. Hierdoor kunnen zij hun cognitieve talent niet ontwikkelen. Wat voor deze kinderen passend zou zijn, is verlagen van het stressniveau, zodat ze het oorspronkelijke cognitieve niveau goed aankunnen. 

Verlagen van het stressniveau kan door ondersteuning te bieden vanuit begrip van het autistisch denken, en dat ook jarenlang te blijven doen. 

Grote klassen 

De klassen zijn vaak erg groot (30 kinderen), waardoor de docenten niet de ruimte hebben om ook nog maatwerk te leveren. De drukte in een dergelijke klas maakt dat kinderen met ASS vaak al eerder overprikkeld raken en anders reageren op uitdagingen van andere kinderen. Hun reacties kunnen steeds interessanter voor andere kinderen worden, waardoor uitlokking van ongewenst gedrag en/of uitsluiting uit de groep op de loer ligt. Vooral in de onderbouw kunnen de leerlingen hard zijn voor elkaar. Het kind zelf zal sneller op zijn of haar tenen lopen en eerder vermoeid raken en bijvoorbeeld als dromerig of niet-geïnteresseerd kunnen overkomen. 

Focus op cognitie

Op reguliere havo/vwo-scholen wordt – inherent aan het systeem - veel gefocust op cognitie. Er zijn geregeld geen of onvoldoende speciale voorzieningen voor dit soort kinderen, zoals een time out, een vaste vertrouwenspersoon (of een paar vertrouwenspersonen) waar ze heen kunnen als ze op een bepaald moment vastlopen. Uiteraard kunnen ze een afspraak maken met bijvoorbeeld de mentor, maar vaak zijn de spanningen zo hoog opgelopen dat het belangrijk is dat ze sneller terecht kunnen voor hulp bijvoorbeeld bij de sociale interactie, bij iemand die zich verdiept heeft in het autistische denken en daarom kan begrijpen hoe het kind geholpen kan worden. 

Huiswerk

De autipluskinderen kunnen het opgeven van het huiswerk missen, en de digitale informatie over het huiswerk en de toetsen is nogal eens onvolledig of incorrect. Oplossing: zorg dat alle leerkrachten het huiswerk ook opgeven via het digitale systeem, dat voorkomt veel onnodige stress bij alle kinderen. Hanteer de regel: "Als het niet in Magister staat, dan is het ok als je het niet hebt gedaan." 

Geen preventie 

De begeleider passend onderwijs vanuit het samenwerkingsverband lijkt alleen in beeld te komen als een kind van school moet. Preventie door goede afstemmingen en afspraken vooraf en tussentijds is beter! Dat kan ook kort en praktisch digitaal, in aanvulling op persoonlijke gesprekken.
Preventie is ook: op scholen in de regio meerdere vormen van ondersteuning aanbieden voor slimme kinderen met autisme, zodat autipluskinderen niet onnodig op hun tenen hoeven te lopen (met het niet geringe risico dat het kind vastloopt, een flinke knauw krijgt en het oude niveau niet meer terugkrijgt) en ook niet onnodig voor een te laag niveau hoeven te kiezen (met het niet geringe risico dat het kind gaat onderpresteren, zich ongelukkig voelt en onvoldoende tot ontwikkeling komt).
Van belang is dat er expertise over de ondersteuning van dit soort kinderen in de school gebracht wordt, door het opbouwen van een zorgteam met ervaring in de begeleiding van autipluskinderen. Dan kan maatwerk worden geleverd vanuit gebundelde expertise, met korte lijnen naar de docenten die de dagelijkse lessen geven.

Geen prikkel 

De scholen hebben nu geen externe of financiële prikkel om dit soort kinderen die meer begeleiding kosten, binnenboord te houden. Gelukkig zijn er veel docenten die intrinsiek die prikkel en verantwoordelijkheid wel voelen. Hoe kunnen deze docenten hierin ondersteund en gestimuleerd worden?

Te persoonsafhankelijk 

Je bent als ouder en zorgkind heel afhankelijk van de individuele onderwijsprofessionals en de schoolleiding. Heb jij toevallig een fijne mentor met veel empathie en kennis van autisme of heb je er een die vindt dat zo’n kind zich kan en moet aanpassen en geen extra tijd mag kosten? Letterlijk gehoord: “Ik heb ook niet gevraagd om zo’n zorgkind in de klas”. En de docenten die zo denken hebben ook deels gelijk, zij krijgen er ongevraagd mee te maken. Bovendien zien ouders ook nogal eens dat hun kind een paar keer goed begeleid wordt, maar de vierde keer wordt er verwacht dat het kind het nu wel zelf kan. Dat is lang niet altijd zo, bij autipluskinderen zijn er vaak meerdere jaren nodig om bepaalde sociaal-emotionele vaardigheden aan te leren. Hoe kan de kans vergroot worden dat autipluskinderen juist die docenten treffen die wel langdurig gemotiveerd zijn om zo'n kind binnenboord te houden?

Ouders 

Ouders zijn vaak heel deskundig in de gebruiksaanwijzing van hun kind. Schakel ouders zoveel mogelijk in, zie ze als volwaardige partners die de taak van de docenten kunnen ontlasten op dit punt. Geef ouders meer bevoegdheid in de besteding van de gelden die worden toegewezen via het Loket Passend Onderwijs (soms hebben ouders een ander idee over de meest effectieve besteding dan de school, met name als de school en/of de externe deskundige commerciële organisatie ook een ander belang kan hebben dan alleen dat wat het beste is voor dit kind).

Maatwerk is juiste mix 

Zorg dat de havo/vwo-scholen niet alleen focussen op cognitie en het speciaal (voortgezet) onderwijs niet alleen op de omgang met moeilijk te begrijpen gedrag en welbevinden. Het gaat om maatwerk vanuit gebundelde expertise en de juiste mix van beide. Immers: een hoogintelligent kind met autisme dat onvoldoende wordt uitgedaagd op cognitie zal mogelijk juist daardoor extra stress krijgen, door lege tijd en verveling. Bovendien heeft een dergelijk kind vaak unieke talenten die zeer "gewild" kunnen zijn in latere werkkringen.

Stress van reizen 

In de regio Utrecht is veel te weinig tot geen keuze qua middelbare scholen voor kinderen met ASS die meer ondersteuning nodig hebben dan basisplus (niveau 1.1 van de preventiepiramide). Als kinderen met autisme een vwo-advies hebben en aangewezen zijn op speciale ondersteuning, kunnen ze vrijwel nergens goed terecht (in juni 2014 is nog een vwo-opleiding in Huizen afgeblazen), of zij moeten ver gaan reizen. De dichtstbijzijnde school voor autipluskinderen die meer biedt dan vmbo is in Amersfoort (De Tinne, biedt havo maar geen vwo). Dus deze kwetsbare kinderen die al niet goed tegen al die prikkels kunnen en die al vaker vermoeid zijn, zadel je op met extra reistijden van soms wel 3 uur per dag in een busje. Hierbij gebeurt het ook nogal eens dat er frictie ontstaat tussen de kinderen in het busje, terwijl de chauffeur natuurlijk op de weg moet letten. Een kind komt dan al gestrest op school aan en dan moeten de lessen nog beginnen. Met kleine zorgklassen in reguliere havo/vwo-scholen zouden veel autipluskinderen dicht bij huis met broers en zussen en buurtgenoten op school kunnen zitten.

Wat doet Utrecht? 

Elk jaar zijn er tientallen kinderen met autisme en havo/vwo-niveau in Utrecht-stad die op zoek zijn naar een passende plek op het middelbaar onderwijs. Een deel van hen glijdt onnodig af naar een lager niveau of naar het speciale onderwijs. Er zijn ook vele kinderen die nu in kwetsbare posities zitten op een school die onvoldoende passend voor hen is. Ook daar ligt een uitdaging om in Utrecht zelf ons eigen probleem op te lossen. Het zal de gemeente veel kosten en problemen besparen en zal vooral veel verdriet, frustratie en teleurstelling helpen voorkomen.