Nieuws‎ > ‎

Systeemfouten in ons onderwijs, een reactie op het artikel in Binnenlands Bestuur "Oproep doorbraak thuiszitters"

Geplaatst 19 nov. 2014 11:02 door AutiPassend Onderwijs Utrecht   [ 29 okt. 2016 08:39 bijgewerkt ]
Op de site van Binnenlands Bestuur schreef Erik Gerritsen een opiniestuk Oproep doorbraak thuiszitters, waarin hij oproept om concrete casussen mèt oplossingen naar hem te mailen. Hij zal ze dan doorgeven aan staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs (Ministerie van OCW).
Suzanne Boomsma, bestuursvoorzitter van onze Stichting AutiPassend Onderwijs Utrecht, tevens bestuurslid van Ouderkracht voor 't kind, en moeder van een thuiszitter, schreef een reactie bij de column. Zij geeft daarin zo scherp weer waar de systeemfouten in het onderwijs zitten dat we haar reactie hieronder herhalen (Suzanne heeft in onderstaande versie enkele verbeteringen aangebracht):

Door Suzanne Boomsma (Bestuurslid Ouderkracht voor 't kind) op 14 november 2014

Dank voor dit heldere artikel over een groot maatschappelijk probleem en voor het noemen van het maatwerkproject van Ouderkracht voor 't Kind. Ik zou graag nog een andere invalshoek mee willen nemen naast diegene die Katinka heeft genoemd [zie andere reactie op het artikel]. Systeemfouten komen helder aan het licht als je ouder bent van een thuiszitter en door gaat krijgen waar het allemaal stokt. Thuiszitters zijn het topje van de ijsberg. 

Kernpunt is: wie is verantwoordelijk voor die thuiszitters die onvrijwillig thuiszitten vanwege scholen die weigeren of omdat er geen passend onderwijsaanbod is?

Uitvoeringspraktijk 1: 

Heel vaak zitten die kinderen in die situatie omdat er geen passende begeleiding is aangeboden. Het is een expertise probleem en een andere manier van denken! Het (reguliere) onderwijs moet die vorm van begeleiding nog opbouwen en het speciaal onderwijs denkt teveel vanuit het medisch model en te weinig vanuit ontwikkeling/talenten van kinderen. Ook de GGZ en orthopedagogiek denken vanuit het medisch model en maken de begeleiding vaak te zwaar en te individueel. Wat we nodig hebben op alle scholen (en die voorbeelden zijn er echt) is een inclusieve mentaliteit en continu aanwezige steun op scholen, ook voor docenten: nuchtere betrokken begeleiders die om kunnen gaan met stressreacties en lastig gedrag van kinderen, een welkome sfeer en net iets meer doen dan de standaard. Deze aanpassingen houden heel veel kinderen binnenboord. Maar veel scholen doen dat niet en dan escaleert het en dan moet er specialistische zorg aan te pas komen voor dat ene kind, en die wordt gestigmatiseerd of zelfs uitgestoten (in het ergste geval ontheffing van leerplicht via artikel 5a: niet meer leerbaar!). De samenwerking tussen onderwijs en zorg is op alle fronten lastig (tot niveau van ministeries) en moet straks in de gemeenten beter worden. Maar dat zal niet werken zolang professionals in het onderwijs en zorg elkaars expertise niet uitwisselen om tot innovatieve oplossingen te komen die er nu nog niet zijn. Het samenstellen van buurtteams lost dat niet op (onvoldoende expertise). Het gaat om een paradigmashift van een medisch naar een inclusief / sociaal model en de aanwezigheid van diagnostisch vermogen en duidelijke regisseurs. Onze systemen zijn zo ingewikkeld geworden en er spelen zoveel belangen dat er iemand moet zijn met overzicht die als het nodig is op "de rode knop" kan drukken om een te complex probleem weer in beweging te krijgen. 

Uitvoeringspraktijk 2:

Er is uitgerekend hoeveel het kost als een kind thuiszit. Dan moet je niet alleen denken aan GGZ en alternatieve dagbesteding voor het kind maar ook ouders die minder / niet kunnen werken geen bijdrage leveren aan de pensioenen en belastingen, en als een kind geen diploma's heeft, heeft die ook uitkeringen nodig. Dan praat je gauw over minstens 1 à 2 ton per jaar en dat kan levenslang worden als een kind geen opleiding heeft genoten. Dat moeten gemeenten straks allemaal gaan betalen: dus wat het onderwijs met een paar duizend euro begeleiding voor een kind niet voor elkaar krijgt kost de samenleving minimaal een ton per jaar. Dan is daar nog niet de immateriële schade meegerekend voor een gezin. 

Het onderwijs kiepert heel gemakkelijk kinderen uit hun systeem maar heeft nu geen last van de kosten daarvan. Is dat geen pervers systeem? Ik hoop dat gemeenten straks in opstand komen (geen nieuw schoolgebouw) of OCW: 10% van je budget eraf en doorgeven aan gemeenten.

Uitvoeringspraktijk 3: 

Vrouwe Justitia
Falend toezicht. Als je een complex kind hebt en handelingsverlegen scholen (en zorg), wie is dan de enige die de urgentie dagelijks voelt? De ouders! (Leerplicht hobbelt er achteraan). Maar je kan nergens druk uitoefenen als ouder om falende uitvoering aan de kaak te stellen en een snelle oplossing voor je kind af te dwingen. De zorgplicht van een school is nu een wassen neus. Klachtenregeling werkt achteraf, inspectie doet geen individuele gevallen, een samenwerkingsverband kan een school niet dwingen iets te doen alleen attenderen (impulsoverleg OCW), Onderwijsconsulenten of Gedragswerk (beiden van OCW) kunnen adviseren, de Geschillencommissie ook, maar niets is bindend. Als een school (leider) niet wil, gebeurt het niet. Kijk maar naar de recente casus van een dyslectische bèta jongen die twee talen wil laten vallen. School kan het doen (die vrijheid is er), van inspectie mag het, maar school / schoolbestuur weigert en wil dat de wet het afdwingt, dus ouders moeten het afdwingen via een rechtszaak (College voor de Rechten van de Mens)! Dat kan toch niet. Ik kreeg als advies van de inspectie: stuur een brief aan de koning of minister: andere middelen heeft u niet meer! 
Ik heb ook het AMK [Advies en Meldpunt Kindermishandeling - tegenwoordig Veilig Thuis] benaderd: mijn kind wordt in zijn ontwikkeling bedreigd als hij zo lang thuis zit. School met zorgplicht verwaarloost mijn kind: doe er wat aan. AMK was verrast met deze vraag van mij. Antwoord van AMK: u heeft gelijk maar we kunnen scholen niet aanspreken: we kunnen alleen ouders aanspreken die hun kind iets aandoen. En AMK kan ook niet als een leerkracht je kind psychisch mishandelt (zoals bij mijn kind is gebeurd) dan heb je als ouders alleen de klachtenregeling van school. Maar wat als school alles toedekt en de leerkracht in bescherming neemt? Als in de zorg een verkeerd been wordt geopereerd moet de chirurg naar de tuchtrechter en zich verantwoorden. Bij de jeugdzorg is dat nu ook het geval. In het onderwijs is dat er niet: en dus gaan ouders allerlei oplossingen verzinnen want het gaat om je kind tenslotte: huiswerkklassen, bijlessen, particulier onderwijs, onderwijs thuis, verhuizen... en intussen staat er soms een groot bedrag voor je kind (€13.000 bij een toelaatbaarheidsverklaring) op een school waar je als ouders niet bij kunt. Erfenissen worden aangesproken, leningen afgesloten... zo hoeft het onderwijs niet te veranderen: ouders lossen veel te veel op. En ouders zeggen niets want ze zijn veel te bang voor dwang en drang (AMK wordt namelijk wel gebruikt door leerplicht om onderwijsarrangementen bij ouders af te dwingen - opvallend vaak alleenstaande, niet zo mondige ouders); en dat accepteert AMK wel zonder zich af te vragen of de school wel goed bezig is geweest voor dat kind).

De Staatssecretaris / OCW zou moeten nadenken over veel strenger toezicht aangaande met name die zorgplicht van scholen.
Niet alleen dat BRIN nummer en financieel contract met scholen, maar ook bijvoorbeeld een keurmerk voor goed gedrag: % toelatingsbeleid van zorgleerlingen, hoe snel je een probleem oplost bij een kind dat uitvalt, hoe snel je afstandsonderwijs regelt bij een thuiszitter etc. Snelheid is van belang bij een kind. Niet al die eindeloze zorgoverleggen. En: positief labelen van best practices etc. Negatieve indicatoren (aantal thuiszitters) geven alleen maar duikgedrag en gesjoemel met cijfers. Maar deze vorm van handhaving (keurmerk) heeft wel gevolgen, ook financieel. Scholen en hun bestuurders moeten het gaan voelen. De uitval uit het onderwijssysteem is een onzichtbaar maar groot maatschappelijk probleem. We hebben 17.000 thuiszitters, (groot deel is onvrijwillig). Daarnaast is er ook een grote groep die wacht op stages (MBO) of doormoddert deels op school, deels thuis, en er zijn vele kinderen gedemotiveerd (te laag niveau) of getraumatiseerd op school (pesten waar niets aan wordt gedaan).
Net zoals RAAK 5 jaar geleden aangaf: 50 kinderen gaan dood door mishandeling, 100.000 beschadigd. Zo'n actie zou ook moeten worden gedaan voor kinderen die geen passend onderwijs krijgen en thuis zitten. Het is een moreel probleem van onze samenleving: je leert namelijk een hele grote groep kinderen dat je er niet meer bijhoort en dat je eigenlijk al kansloos bent. Dat dragen die kinderen hun hele leven mee. 
Bewustzijnsverandering is echt nodig en morele reflectie. Te beginnen bij OCW en de schoolbesturen/leiders. Zo niet dan voorzie ik over een paar jaar een parlementaire enquête zoals recent bij volkshuisvesting. Samenwerkingsverbanden krijgen nu miljoenen aan zorggeld: sommigen worden heel creatief en gaan er goed mee aan de slag, maar anderen worden voorzichtig, bureaucratisch of potten het op. Kijk maar eens naar de site hoerijkismijnschoolbestuur.nl [was site van AOb, is inmiddels opgeheven] en zie de grote vermogensverschillen tussen schoolbesturen (en daarmee ook in de beleggingsactiviteiten?). 

Ik moet nu als ouder van een wat kwetsbaarder kind goed kijken waar ik ga wonen in Nederland vanwege het onderwijs en de zorg die mijn kind wel / niet krijgt. Ongelijkheid dus. Ook dat moet duidelijk naar buiten komen net als de VTV's van het RIVM die zicht geven op ongezonde gemeenten. Nu zijn deze verschillen in passend onderwijs tussen samenwerkingsbestanden alleen bekend bij OCW. Laat het maar een openlijke discussie worden, leg maar uit schoolbestuurders waarom u dat zo doet in uw regio, wat zijn uw argumenten? En: wat voor passend onderwijssysteem willen wij minimaal handhaven in Nederland? 
N.a.v. het WRR rapport Naar een lerende economie gaf prof. van Lieshout aan dat ons onderwijssysteem in Nederland in niveau naar beneden keldert en dat we in tegenstelling tot andere landen een uitstotend onderwijssysteem hebben. (Overigens: veel thuiszitters zijn hele slimme kinderen die op school niet aan hun trekken komen, te ingewikkelde vragen stellen voor de gemiddelde docent). Grondwet artikel 23 vrijheid van onderwijs, keert zich tegen ons. Besturen hebben te veel vrijheid en macht gekregen. Ouders veel te weinig (terwijl ze wel verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van hun kinderen) en kunnen nu geen school meer oprichten. Het zit muurvast. En OCW denkt niet fundamenteel na over de betekenis van onderwijs voor onze kinderen (zoals België heeft gedaan en hele systeem heeft omgegooid: brede onderbouw en daarna personaliserend, de structuur volgt de leerling). Dit werd verteld in een college Studium Generale, ik weet niet of de WRR dat ook bij OCW zegt. 
 
Ik hoop dat je deze argumenten uit de dagelijkse realiteit allemaal aan de staatssecretaris vertelt (doe het ook aan VNG en aan de staatssecretaris van VWS) en aan ieder die je tegenkomt. Ik ben heel benieuwd naar de antwoorden. 

Suzanne Boomsma


Reacties op Suzanne's reactie:
Inmiddels heeft Erik Gerritsen enkele vervolgblogs geschreven: Doorbraak thuiszitters deel 2, deel 3 en deel 4. Op zijn aankondiging van deel 2 op Twitter kwamen tientallen reacties van voornamelijk ouders die vertellen hoe het in de praktijk tegenvalt om onderwijs op maat te krijgen: zie deze link om de reacties op Twitter te bekijken.