Preventiepiramide: keuzemenu voor scholen

Om de verschillende vormen van passend onderwijs te kunnen indelen in gradaties van participatie, zo gewoon mogelijk meedoen, hebben wij een preventiepiramide ontworpen.

Indeling van passend onderwijs naar de mate van participatie

Ouders kiezen het liefst voor een onderwijsarrangement in hun buurt met een zo hoog mogelijke participatie (zo gewoon mogelijk meedoen, erbij horen), mits hun kind die vorm van onderwijs aankan. 
  • Kan een kind een school met hoge participatiegraad niet aan, dan zoeken ouders op het eerstvolgende participatieniveau naar een beschikbare school die hun kind wel aankan.
  • Als het kind naar een school met lagere participatie gaat, en het ontwikkelt zich zodanig dat het inmiddels ook een school met aanzienlijk hogere participatie aankan, en het kind kan het aan om van de vertrouwde school naar een nieuwe nog onbekende school te gaan, dan streven de ouders er vrijwel altijd naar om hun kind over te laten stappen naar een school met hogere participatiegraad.
  • Let op: als je deze typen scholen zou ordenen op hoeveel kinderen met autisme in staat zijn dit type onderwijs te volgen, zou er een andere rangorde uit komen! Het kan dus zo zijn dat een school lager scoort op participatie en ook lager scoort op de hoeveelheid kinderen met autisme voor wie het geschikt is. Het is de kunst om onderwijs aan te bieden dat zowel hoog scoort op participatie als op de geschiktheid voor veel kinderen met autisme. Goede kandidaten zijn dan de trajectbegeleiding, integratieklas(sen) en de speciale school met eigen docenten, al dan niet verbonden met een reguliere school.
De 11 niveaus van de preventiepiramide

De preventiepiramide beschrijft 11 niveaus van passend onderwijs:
  • een menukaart aan ondersteuningsarrangementen geordend naar mate van participatie (zo gewoon mogelijk meedoen, erbij horen)
  • met goede praktijkvoorbeelden van bestaande onderwijsarrangementen in Nederland,
  • aansluitend bij de piramide van het Samenwerkingsverband Sterk VO Utrecht
Kinderen met autisme en cognitief talent vragen vrijwel altijd om maatwerk vanuit gebundelde expertise van autisme in combinatie met (hoog)begaafdheid.

Piramide van Samenwerkingsverband VO Utrecht        Preventiepiramide van AutiPassend Onderwijs Utrecht
Piramide van Samenwerkingsverband VO Utrecht
3 Buiten school (tijdelijk):
3.3 Maatwerk voor thuiszitters 
3.2 Onderwijs in klinische setting 
3.1 Schakelklas op andere locatie 

2 Speciale school:
2.3 Speciale school met IVIO 
2.2 Speciale school met eigen docenten
2.1 Speciale school verbonden met reguliere school 

1 Op locatie van reguliere school: 
1.5 Integratieklassen onderbouw
1.4 Integratiebrugklas 
1.3 Trajectbegeleiding
1.2 Auti-specialist altijd aanwezig
1.1 Persoonlijke coach

Toelichting op de verschillende lagen van de Preventiepiramide van AutiPassend Onderwijs Utrecht

Op locatie van reguliere school

Persoonlijke coach 

(Niveau 1.1) Docent die fungeert als persoonlijke coach, die ongeveer 1 uur per week een gesprek met de leerling heeft en individueel maatwerk organiseert, zoals huiswerkplanning of pauzeactiviteiten. Dit wordt geboden door alle reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht via het basisplusprofiel.

Auti-specialist altijd aanwezig

(Niveau 1.2) Naast een persoonlijke coach (individueel, liefst alle jaren dezelfde) ook altijd een auti-specialist aanwezig op reguliere havo/vwo. Voorbeeld: Utrechts Stedelijk Gymnasium.

Trajectbegeleiding

(Niveau 1.3) Vaste ruimte in reguliere school met vaste begeleider die onder andere deskundig is op het gebied van autisme. Leerling zit in reguliere klas maar kan bij begeleiding langs om tot rust te komen en specifieke ondersteuning te krijgen (planning, omgang, aparte examens), op reguliere havo/vwo. Meer informatie over deze vorm (die op elke school een andere naam lijkt te hebben) op onze Trajectbegeleiding pagina. Voorbeeld: Cals Nieuwegein of Kalsbeek College, Woerden.

Integratiebrugklas

(Niveau 1.4) Kleine brugklas op reguliere havo/vwo met reguliere docenten, met extra zorg op gebied van planning, zelfredzaamheid, studievaardigheden; spoorboekje VO school. Voorbeeld: Corderius College, Amersfoort of Erfgooiers College, Huizen.

Integratieklassen onderbouw

(Niveau 1.5) Speciale, kleinere klassen (i-klas / structuurklas / special class / zorgklas / autiklas / syntheseklas / ...) met extra begeleiding voor zorgleerlingen, op reguliere havo/vwo met reguliere docenten. Doorstroom naar reguliere bovenbouw. Voorbeeld: Revius Lyceum, Doorn of Metis Montessori Lyceum, Amsterdam.

Speciale school

Speciale school verbonden met reguliere school 

(Niveau 2.1) Speciale school voor kinderen met autisme met kleine havo/vwo-klassen, eigen autibegeleiders én reguliere docenten van nabij regulier VO; maatwerk bij overgang naar regulier en grote klassen. Voorbeeld: Monnikskap, Nijmegen of (vmbo-voorbeeld, zelfde concept) Eduwiek, Hoogeveen.

Speciale school met eigen docenten 

(Niveau 2.2) Speciale school voor kinderen met autisme met eigen examenbevoegde vakdocenten voor havo/vwo, staatsexamens of eigen examens eventueel in samenwerking met regulier. 

2.2.a Alleen havo/vwo

Een speciale school die zich volledig richt op havo/vwo heeft de voorkeur. Voorbeeld: Mulock Houwer de Tinne, Amersfoort

2.2.b Vooral vmbo

Ook mogelijk is een school die voornamelijk vmbo biedt met daarnaast een havo/vwo-klas. Voorbeeld: Berg en Bosch College, Bilthoven

Speciale school met IVIO onderwijs 

(Niveau 2.3) Speciale school voor kinderen met autisme met IVIO afstandsonderwijs op havo/vwo-niveau, begeleid door eigen 2e graads docenten; evt. extra vakken bij reguliere school.
2.3.a Alleen havo/vwo
Een speciale school die zich volledig richt op havo/vwo heeft de voorkeur. Voorbeeld: Elan College, Bussum
2.3.b Vooral vmbo
Ook mogelijk is een school die voornamelijk vmbo biedt met daarnaast een havo/vwo-klas. Voorbeeld: Beukenrode Onderwijs, Doorn (havo alleen onderbouw).

Buiten school (tijdelijk)

Schakelklas op andere locatie

(Niveau 3.1) Schakelonderwijs waarbij je tijdelijk door een reguliere school wordt "gedetacheerd" op een speciale locatie, bijvoorbeeld met IVIO havo/vwo, zoals OPDC i-klas, Utrecht

Onderwijs in klinische setting

(Niveau 3.2) Onderwijs verbonden met klinisch behandelinstituut, zoals Fritz Redl of Fornhese, inclusief IVIO voor thuiszitters via de Fritz Redlschool in Utrecht. 

Maatwerk voor thuiszitters

(Niveau 3.3) Kleine ouderinitiatieven voor kinderen die vrijgesteld zijn van de leerplicht. Voorbeeld: Feniks Talent, Utrecht


Utrechtse invulling van de preventiepiramide

In Utrecht of directe omgeving zijn voor kinderen met autisme (of aanverwant) en cognitief talent maar weinig havo/vwo mogelijkheden die wat meer ondersteuning bieden dan 1 uur per week een persoonlijke coach. Het is mooi als een kind een normale klas en school aankan, maar slimme leerlingen met autisme hebben te maken met vaak onzichtbare praktische problemen, zoals de voorbeelden in "Autisme op reguliere havo/vwo is..." aantonen. Ongeveer de helft van de kinderen met autisme en cognitief talent kunnen het niet redden met alleen een basisplus-arrangement, en zijn dan in Utrecht en directe omgeving aangewezen op voorzieningen aan het andere uiterste van het participatie-spectrum.

Wat wij voorstellen is dat het Utrechtse onderwijs meer verschillende niveaus aanbiedt uit onze preventiepiramide. Uit de tabel hieronder blijkt dat ouders van kinderen met autisme en cognitief talent in Utrecht heel wat participatieniveaus omlaag moeten, als hun kind niet genoeg heeft aan een basisplus-arrangement. Daarom zoeken ze noodgedwongen ook (ver) buiten Utrecht, op vmbo-niveau of in het particuliere onderwijs. In Utrecht-stad is het integratie-niveau van bovenstaand plaatje niet aanwezig, alleen inclusie (en als je dat niet aankunt dan ben je gedwongen te kiezen voor segregatie, vaak ver weg van huis).

Hieronder is met groen aangegeven welke onderwijsvormen wij het hardst missen in Utrecht en directe omgeving. Wij denken dat deze vormen de beste aanvulling zijn op het huidige havo/vwo-aanbod voor kinderen met autisme, in de zin van een zo hoog mogelijke participatie (zo gewoon mogelijk meedoen, erbij horen) voor zoveel mogelijk kinderen voor wie basisplus niet haalbaar is.



Zie School-voorbeelden rondom Utrecht voor een overzicht van de scholen van niveau 2 of hoger die beschikbaar zijn in de regio en het niveau van de preventiepiramide die elke school aanbiedt.
Zie Reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht voor een overzicht van scholen in Utrecht van niveau 1 die een klassikale structuur aanbieden.