Berg en Boschschool in Bilthoven

De Berg en Boschschool is een school voor speciaal onderwijs voor leerlingen met autisme, zowel voor primair onderwijs (SO) als voortgezet onderwijs (VSO) van vmbo t/m vwo, met vestigingen in Bilthoven en Houten. In zowel Bilthoven als Houten zijn tl/havo-combinatieklassen in de onderbouw t/m leerjaar 2, vanaf leerjaar 3 kunnen havo-leerlingen alleen in Bilthoven terecht. Wij concentreren ons hier op het havo/vwo-onderwijs, dat in 2015 is gestart met een brugklas en alleen in Bilthoven aangeboden wordt.

Over VSO Berg en Boschschool in het algemeen

Omschrijving die de school van zichzelf gaf in een vacature in 2015:

De Berg en Boschschool is een school voor (Voortgezet) Speciaal Onderwijs voor leerlingen met een vorm van autisme. Het voortgezet onderwijs aan onze inspirerende en bijzondere leerlingen omvat de leerwegen VMBO, Havo en vanaf schooljaar 2015-2016 ook een VWO afdeling. In het team heerst een sfeer die bij speciaal onderwijs past; We hebben begrip voor de eigenheid van onze leerlingen, willen hen niet alleen begeleiden naar een diploma maar zijn ook gericht op de ieders persoonlijke ontwikkeling richting zelfstandigheid. De docenten dragen door vakmanschap, veerkracht en vasthoudendheid bij aan de groei van brugklasser tot examen leerling. Daarbij ondersteunen we hen door samen de mogelijkheden te onderzoeken en hindernissen te overwinnen. Daarin zijn wij flexibel en doelgericht, we creëren een klimaat van warmte en duidelijkheid. Voor onze locatie in Bilthoven zijn wij op zoek naar proactieve, enthousiaste en ambitieuze docenten.

De locatie Bilthoven van de Berg en Boschschool ligt in het bedrijvenpark Berg en Bosch: een bosrijk terrein met gezondheidszorg- en sociaal-maatschappelijke organisaties.

Deze school is voornamelijk voor internaliserende kinderen. Er zijn bepaalde voor- en nadelen die inherent zijn aan dit speciaal onderwijs, zie daarvoor Wanneer speciaal en wanneer regulier VO? Welk type school?

Locatie Bilthoven zeer zwakke school

De onderwijsinspectie gaf in april 2017 de status "zeer zwak" aan het VSO-onderwijs op de locatie Bilthoven van de Berg en Boschschool (waar de havo-bovenbouw en havo/vwo-klassen zijn), lees het rapport op de site van de onderwijsinspectie. Deze status was op basis van onderzoek in november/december 2016. In april 2017 onderzocht de inspectie hoe het staat met het verbeterproces, en de conclusie is dat er duidelijk verbetering te zien is (lees hieronder meer over de doorgevoerde verbeteringen.

In de locatie Houten gaat het beter, maar er is daar wat betreft havo/vwo alleen havo 1 & 2. Leerlingen die de havo af willen maken stappen na het 2e jaar over naar de locatie Bilthoven.

Situatie in 2016

Stichting AutiPassend Onderwijs Utrecht hoorde vanaf zomer 2016 al van diverse ouders signalen over veel lesuitval in Bilthoven, waarbij de leerlingen in tussenuren aan hun lot werden overgelaten, en plotselinge veranderingen gepaard met onduidelijke communicatie. In november 2016 deed de onderwijsinspectie een onaangekondigd onderzoek naar aanleiding van signalen van ouders. De conclusie van het inspectiebezoek in november 2016 was:
De inspectie concludeert uit dit verkennend onderzoek dat de kwaliteit van het onderwijs risico's loopt. Het beeld van een zorgelijk schoolklimaat dat de inspectie zich vormde vanuit de informatie uit de meldingen [onveilig schoolklimaat, veel ziekteverzuim met als gevolg veel lesuitval, onbekwaam pedagogisch en didactisch handelen van leraren, respectloos omgaan van leerlingen jegens leraren en omgekeerd] is bevestigd in de gesprekken die de inspectie voerde met verschillende geledingen. Bovendien stelt zij vast dat tekortkomingen die zij signaleerde bij het okv van 2015 niet aantoonbaar door de school zijn opgepakt. 

Er is een interim-directeur aangesteld voor de locatie Bilthoven die als doel heeft dat de school weer een voldoende oordeel van de inspectie krijgt. Die is voortvarend aan de slag gegaan met een verbeterplan (lees hieronder meer over de doorgevoerde verbeteringen).

Toezichthistorie

Sinds 2015 geldt dat zeer zwakke scholen binnen één jaar verbeterd moeten zijn tot minstens "zwak", zie de brochure van de onderwijsinspectie Toezicht op zwakke en zeer zwakke scholen - Zo werkt het. VSO Berg en Boschschool in Bilthoven is al diverse malen beoordeeld als zwak of zeer zwak (zie de toezichthistorie). In november 2015 raakte de locatie haar zwakke status kwijt en was er weer basistoezicht van de onderwijsinspectie, al waren er nog wel een behoorlijk aantal aspecten die onvoldoende scoorden (lees hoofdstuk 2.2 van het inspectierapport uit 2015). In november 2016 bleek dus dat het weer verslechterd was en in april 2017 kreeg de locatie Bilthoven weer de status zeer zwak. 

Waarom zeer zwak?

De redenen voor de zeer zwakke status staan in hoofdstuk 2.2 en verder van het rapport van bevindingen kwaliteitsonderzoek. Daarin staat onder andere: "Er is een conflict ontstaan tussen onderwijsgevenden, schoolleiding en leerlingen. Deze conflictsituatie leidt tot veel lesuitval door ziekte van leraren, en daarmee tot verlies van onderwijstijd en een onveilig schoolklimaat voor leerlingen en het personeel. [...] Wat betreft de onderwijskwaliteit stelt de inspectie vast dat het onderwijs onvoldoende is afgestemd op de behoeften van de leerlingen. Zowel bij de ontwikkelingsperspectieven als bij de uitvoering van de ontwikkelingsperspectieven ontbreken maatregelen die bevorderen dat de school zich inspant om het onderwijs af te stemmen op de behoeften van de leerlingen.
Positief is dat de school met het onderwijsprogramma en bijbehorende leerinhouden ervoor zorgt dat de leerlingen het volledige examen van het voortgezet onderwijs kunnen maken."
Vervolgens legt de inspectie in meer detail uit waar dit op gebaseerd is. In het document is ook de zienswijze van het schoolbestuur opgenomen: zij zijn het niet op alle punten eens met de onderwijsinspectie. Het bestuur is ook teleurgesteld dat een gevolg van het oordeel "zeer zwak" is dat de school minstens vijf jaar moet wachten voordat ze zelf examens af kan nemen.

Verbeteringen in 2017


De inspectie concludeert dat de dreiging van een onveilig schoolklimaat op de Berg en Boschschool, locatie vso Bilthoven, zoals wij het hebben aangetroffen tijdens de kwaliteitsonderzoeken in november en december 2016, voorbij is. 

Ze noemen dat er duidelijk meer rust is, geen lesuitval, meer doelgerichte lessen waarbij de leerlingen taakgericht en actief bezig waren, meer respectvol gedrag onderling, meer open communicatie, meer inspraak.

Zorgen waren er ook: bij drie van de vier bezochte lessen in de onderbouw was de kwaliteit van het didactisch handelen van de leraren en/of het gedrag van de leerlingen niet wat ervan verwacht mag worden. Er is nog verdere ontwikkeling nodig en het is ook belangrijk dat de gerealiseerde kwaliteit behouden blijft na de aanstelling van een nieuwe directeur / locatieleiding per januari 2018. Dertien leerlingen op deze locatie ontvangen geen (volledig) onderwijs, terwijl de registratie in hun leerlingendossier niet voldoet aan de vereisten.

Ouders vertelden ons in juni 2017 dat ze flinke verbeteringen zien, het team gaat ervoor, maar dat er ook nog veel te doen is en dat veel afhangt van hoe goed het volgend schooljaar met nieuwe docenten en schoolleiding opgepakt kan worden. 

Over de havo/vwo brugklas die startte in 2015

De havo/vwo-afdeling van de Berg en Boschschool heeft in onze preventiepiramide niveau 2.2b Speciale school met eigen docenten, vooral vmbo. Tot augustus 2015 was er alleen een havo-bovenbouw (leerjaren 4 en 5). Uit de VSO-schoolgids: Met ingang van schooljaar 2015 -2016 start de Berg en Boschschool met een VWO afdeling voor leerlingen met ASS. In eerste instantie zal het gaan om één brugklas Havo/VWO, waar we maximaal 10 leerlingen kunnen plaatsen. 

Het plan is dat deze nieuwe vwo-afdeling met de kinderen meegroeit zodat in 2021 de eerste vwo-examens kunnen worden afgenomen. 

De eerste havo/vwo-brugklas werd als volgt georganiseerd:
  • Er wordt lesgegeven uit havo/vwo-boeken.
  • De hele klas krijgt les op hetzelfde niveau, het is de bedoeling dat na het 2e of 3e leerjaar onderscheid gemaakt wordt tussen havo- en vwo-leerlingen.
  • Voor toetsen krijgen de leerlingen 2 cijfers: een cijfer op havo-niveau en een cijfer op vwo-niveau. Het havo-cijfer telt 2x en het vwo-cijfer 1x.
  • Wat betreft de talen wordt er alleen Nederlands en Engels gegeven, geen Frans, Duits of andere taal. (Voor het vwo-eindexamen is een tweede vreemde taal verplicht, maar een ontheffing is in bepaalde gevallen mogelijk.)
  • Er is geen practicumlokaal voor biologie / natuurkunde / scheikunde; er worden geen experimenten gedaan.
  • Lichamelijke opvoeding (gymnastiek) doen ze samen met een andere klas.
  • Het aantal verschillende docenten is beperkt doordat sommige docenten meerdere vakken geven in deze klas. Daardoor hoeven de leerlingen ook naar minder verschillende lokalen.
  • De kinderen hebben een vaste plek in de klas, die wel verschilt per lokaal vanwege verschillende indelingen van het lokaal.
  • Er zijn zoveel mogelijk blokuren: 2 lesuren achter elkaar hetzelfde vak.
  • Elke dag is even lang: 8.20 tot 14.20.
  • Als er een les uitvalt moeten de leerlingen naar het verdeellokaal om verdeeld te worden over andere klassen. 

Feedback van enkele ouders (voorjaar 2016)

Opmerking vooraf: deze feedback is uit de periode die leidde tot het oordeel "zeer zwak" van de onderwijsinspectie. Inmiddels zijn er locatiebreed verbeteringen doorgevoerd, zie de paragraaf "Verbeteringen in 2017" hierboven.

De nieuwe havo/vwo brugklas is gestart met 6 leerlingen en in de loop van het jaar uitgebreid tot 8, waaronder 1 leerling die “geadopteerd” is uit een vmbo-klas, deze klas functioneerde zo slecht dat de hele klas meerdere dagen naar huis gestuurd werd. 
Sommige ouders vinden het basisniveau van de school onvoldoende en sommige docenten onvoldoende gestructureerd voor kinderen met autisme: onduidelijke of tegenstrijdige regels (docenten spreken elkaar tegen), aankondigingen die te kort van tevoren gedaan worden of die niet waargemaakt worden en roosterwijzigingen die niet kloppen. Andere ouders vinden dat het gezien de lastige leerlingenpopulatie al een hele prestatie is dat het zo vaak goed gaat (een VSO als dit heeft vaak ook leerlingen die naast autisme ook een andere diagnose hebben, bijvoorbeeld ADHD of ODD of andere gedragsproblematiek). Het lastige is dat als er iets fout gaat, dit een relatief grote impact heeft op deze leerlingen. Als dat dan vaker gebeurt leidt dat bij sommige leerlingen tot escalaties (er zijn grote verschillen tussen de leerlingen en de een kan er beter tegen dan de andere). 
Er was een zeer goede mentor die goed met de ouders samenwerkte, maar die heeft helaas een andere baan gevonden en is per 1 mei 2016 vertrokken. Er is een nieuwe mentor uit het bestaande docententeam gehaald.

De Berg en Boschschool is van goede wil maar lijkt er (vooralsnog) niet voldoende in te slagen om voor alle leerlingen met autisme een veilig schoolklimaat te creëren. Het lijkt of er voor individuele leerlingen zoveel aanpassingen van de regels zijn gemaakt dat het personeel af en toe door de bomen het bos niet meer ziet. Er is bij een deel van het team, het management en de intern begeleider heel veel kennis van autisme; tegelijkertijd lijkt een ander deel van het docententeam daar weinig gebruik van te maken. Ouders zijn over sommige docenten heel tevreden, over hun bevlogenheid, hun individuele maatwerk en hun alertheid op pesten; over andere docenten zijn ze juist niet tevreden omdat er te weinig orde is en de leerlingen te weinig uitleg krijgen. Meerdere ouders noemden dezelfde docent bij wie de lessen ondanks herhaaldelijke signalen regelmatig uit de hand lopen. Sommige leerlingen hebben daar zoveel last van dat ze thuis moeten bijkomen of hun motivatie voor school vermindert.
Omdat er nauwelijks huiswerk gemaakt hoeft te worden (men probeert zoveel mogelijk op school te doen) en er weinig aandacht wordt gegeven aan hoe de leerlingen specifieke vwo-opdrachten met beredeneren en abstraheren moeten aanpakken, schatten ouders het huidige niveau in als havo (eigenlijk lager, omdat er een taal minder gegeven wordt dan op een reguliere havo). De school heeft de ambitie uitgesproken dat er vwo geboden gaat worden, maar dan moeten er meer 1e graads docenten gevonden worden voor de aankomende jaren en dat lijkt lastig te zijn. (Noot van AutiPassend Onderwijs Utrecht: de maximum salarissen van VSO-docenten zijn op dit moment lager dan die van VO-docenten. Als de invlechting van het VSO in de VO-wetgeving over een paar jaar gerealiseerd is, wordt dat hopelijk gelijkgetrokken.) 
Er was veel onrust in de pauzes. Er is wat geëxperimenteerd met nieuwe regels, uiteindelijk is er nu een stille pauzeruimte binnen waar de rust echt gerespecteerd moet worden, en er zijn twee pauzeruimtes buiten.
Kortom, voor een aantal kinderen is deze klas een uitkomst omdat de school voor hen veiliger aanvoelt dan een reguliere school, terwijl hun leergierigheid gevoed kan worden met een cognitieve uitdaging op havo-niveau en uitzicht op vwo-niveau. De communicatie en begeleiding van de leerlingen kan wel een stuk beter, nu is het voor sommige leerlingen echt onvoldoende. Er zijn ook zorgen of de school straks wel echt vwo-niveau zal kunnen bieden.

Vervoer

Als je kind niet zelfstandig van en naar school kan (en er wordt aan bepaalde voorwaarden voldaan) moet de gemeente waar je woont leerlingenvervoer aanbieden.


Gerelateerd: