Van basisschool naar middelbare school

Als je kind in groep 8 zit, moet je hem of haar in maart aanmelden bij een middelbare school. De stappen die uiteindelijk leiden tot plaatsing op een middelbare school heet het POVO of PO-VO proces: van Primair Onderwijs naar Voortgezet Onderwijs. De rijksoverheid heeft een aantal veelgestelde vragen gepubliceerd: Plaatsing en toelating van leerlingen. De PO-raad en de VO-raad hebben samen een website gemaakt met informatie over de veranderingen in het POVO-proces vanaf 2014: Nieuwe Regelgeving Overgang PO-VO.

Op deze pagina geven we een overzicht wat er bij komt kijken, bedoeld voor ouders van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben op de middelbare school. Dan heb je namelijk te maken met meer bijzondere procedures dan wanneer er geen extra ondersteuning nodig is. De standaard POVO-voorlichting gaat niet in op speciale situaties met een * hieronder, daarom lichten we die hier toe:

 
logo van Sterk VOHet samenwerkingsverband VO Utrecht/Stichtse Vecht geeft informatie over een deel van de situaties met een * in de PO-VO procedures van Sterk VO. Deze zijn bedoeld voor het PO (de basisschool) omdat zij formeel de ouders hierin moeten begeleiden, maar aangezien dat nog niet altijd even goed gebeurt is het handig voor ouders om ook te weten hoe dit gaat of hoort te gaan. UW Ouderplatform heeft een pagina met informatie over de POVO procedures in het westelijk deel van de provincie Utrecht (rond Woerden).

Hieronder vullen wij dit aan met onze tips hoe je bij een kind dat extra ondersteuning nodig heeft het keuzeproces en de overstap naar de middelbare school zo goed mogelijk kunt laten verlopen.
Het is de taak van de professionals om de best passende vorm van onderwijs voor je kind te vinden, maar jij als ouder kunt hen natuurlijk helpen omdat je veel weet van je kind, en ook dingen weet die zij niet kunnen weten. Goede onderwijsprofessionals verwelkomen jouw hulp!

Disclaimer: Hieronder staat behalve algemene informatie ook beschreven hoe het volgens ons werkt voor het voortgezet onderwijs in de gemeenten Utrecht en Stichtse Vecht. Andere samenwerkingsverbanden hebben waarschijnlijk vergelijkbare regels, maar er kunnen ook verschillen zijn. Ook kan het zijn dat wij de gang van zaken in onze regio niet helemaal goed weergegeven hebben. In alle gevallen is het goed om na te gaan bij het lokale samenwerkingsverband hoe het precies zit. Op de overheidssite van Passend Onderwijs kun je de contactgegevens van alle samenwerkingsverbanden in Nederland vinden.

Voorbereiding in groep 7

foto van lege wegwijzers
In bepaalde gevallen is het noodzakelijk om al vroeg in groep 8 te beginnen met het verkrijgen van een plekje op een bepaalde school, en/of het verkrijgen van de extra ondersteuning die nodig is. Daarom is het handig om je al in groep 7 te oriënteren. 

Ook kan het handig zijn om al op de basisschool in de klas je kind bepaalde vaardigheden te leren die hij op de beoogde middelbare school nodig zal hebben. Lees het POVO Supplement Autisme van de KPC Groep, met in hoofdstuk 2 praktische tips over voorbereidingen die op de basisschool kunnen worden gedaan.

Uitleg over Passend Onderwijs vind je op onze pagina Hoe moeten scholen Passend Onderwijs bieden? 

Bedenk wat voor school bij je kind zou passen, lees bijvoorbeeld Wanneer speciaal en wanneer regulier VO? Welk type school?

Tips voor gesprekken met reguliere scholen

Tip 1: Realiseer je dat veel reguliere scholen het aantal "zorgleerlingen" op hun school willen beperken tot 1 of 2 per klas (ook al is dat wettelijk niet toegestaan), en een voorkeur hebben voor de "lichtste" vormen van autisme, dus er is regelmatig sprake van ontmoediging aan de poort. Je kunt dan als ouder denken: op die school is mijn kind niet welkom dus ik zoek een andere, maar je kunt ook het gesprek aangaan. Meer informatie over dit onderwerp is te vinden bij Reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht.

Tip 2: Nu de school van aanmelding zorgplicht heeft, kun je overwegen om vooraf niet te vertellen wat je kind heeft. Als je geplaatst bent kun je dat alsnog doen, en zal de school grondig moeten onderzoeken wat voor ondersteuning nodig is en of ze dat zelf kunnen bieden. (Zoniet, dan krijg je een andere school aangeboden.) Aan de andere kant, of ze nu wel of niet van te voren bezwaren opperen, je kunt je kind alsnog officieel aanmelden en dan geldt diezelfde zorgplicht (alleen, als de aanmelding maanden voor de startdatum is, dan kunnen ze je al naar een andere school sturen voordat je kind begonnen is). Bovendien, als een school ontmoedigend reageert, is het misschien beter om vooraf een andere school te zoeken die je kind meer verwelkomt, zodat je die school als eerste keus kunt opgeven en meer kans hebt dat je ingeloot wordt.

Je kunt al in groep 7 open dagen bezoeken (druk en meestal niet representatief voor normale schooldagen, dus eventueel zonder je kind), met begeleiders en ervaringsdeskundigen praten over wat een geschikte school kan zijn voor jouw kind en gesprekken aangaan met zorgcoördinatoren van scholen. Onderwijsconsulenten heeft een publicatie Checklist: Op je plaats in het VO of VSO?! waarin ook een lijst met vragen die je kunt stellen aan kandidaat-scholen. Er is ook een Checklist Autismevriendelijke School die je zelf kunt invullen voor een school. Zie ook het kader Tips voor gesprekken met reguliere scholen hiernaast. Het kan verstandig zijn om op basis van ondersteuningsmogelijkheden een voorselectie voor je kind te maken en dan alleen die open dagen met je kind te bezoeken, om teleurstellingen te voorkomen.

Zie ook de korte samenvatting van de ondersteuningsmogelijkheden van Reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht.

Speciale scholen kunnen een wachtlijst hebben. Als je belangstelling hebt voor een VSO (Voortgezet Speciaal Onderwijs) dan kun je soms in groep 7 al op de wachtlijst staan (zonder verplichtingen, en je mag tegelijkertijd op meerdere wachtlijsten staan). Er zijn jaren dat mensen die dat niet deden, na groep 8 niet terecht konden op die school. Informeer bij de school of dit van toepassing is. 

De eerste insteek kan zijn dat je op zoek gaat naar een reguliere havo/vwo die een gestructureerde klassikale aanpak heeft, of juist domeinen. Het is verstandig om ook een school met wat intensievere begeleiding als plan B achter de hand te hebben. Op onze pagina Schoolvoorbeelden rondom Utrecht vind je een actuele lijst van scholen met speciale ondersteuning voor kinderen met autisme die vanaf de brugklas havo (en soms ook vwo) aanbieden.

Als je een VSO overweegt, dan heeft je kind een toelaatbaarheidsverklaring (tlv) nodig, voor details zie de paragraaf over VSO hieronder).

Voorbereiding in groep 8

In groep 8 is het aan te raden om al in december of januari een top 3 van scholen te hebben en bij één of meer kennis te gaan maken met de zorgcoördinator. Voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, is het proces namelijk tijdrovender, zie de opties met een * hieronder. Zie ook onze tips voor gesprekken met reguliere scholen hieronder.

Ter illustratie, hierbij het stappenplan/tijdschema voor de POVO in Utrecht. Wat hierbij opvalt is dat in september/oktober al advies aan het samenwerkingsverband gevraagd kan worden over extra onderwijsondersteuning.

De basisschool is verantwoordelijk voor de begeleiding naar een geschikte middelbare school. Zeker bij kinderen die extra ondersteuning nodig hebben is dat een belangrijke taak van de basisschool, of van het speciaal (basis)onderwijs. Wij adviseren om als ouders ook je eigen voorbereiding te doen, jij kent je kind het beste en hebt meer aandacht voor de schoolkeuze van jouw kind dan een school kan opbrengen. De basisschool is echter wel degene die de formele stappen in het aanmeldproces moet doen. Je kunt de school wel vragen stellen en stimuleren om voor je kind bepaalde dingen te doen.

Wij adviseren ook om je kind bij de keuze te betrekken, inmiddels hebben ze de leeftijd dat ze ook jouw voor- en nadelen van scholen kunnen begrijpen en meewegen. Je kunt met je kind ook de open dagen van de top 3 bezoeken. Op onze pagina Reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht staat een link naar een overzicht van open dagen van de Utrechtse scholen. Sommige VSO's hebben ook open dagen, check hun website of vraag het na bij het secretariaat van de school (het staat niet altijd op de website vermeld).

Bedenk wel, van een open dag wordt meestal een feestje gemaakt en dat geeft niet echt een realistisch beeld van hoe het daar op school zal zijn. Om een realistischer beeld te krijgen zou je (daarnaast) samen met je kind eens zonder afspraak op een gewone schooldag op de school een rondje kunnen lopen, om de sfeer te proeven.

Ook kun je overwegen of een brugklastraining de moeite waard is. Sommige beginnen al in de herfst van groep 8, andere zijn pas in de zomervakantie tussen groep 8 en de brugklas.

* Als je op de reguliere middelbare school extra ondersteuning wil voor je kind

Reguliere scholen in Utrecht en Stichtse Vecht bieden waar nodig een basisplusprofiel (zie uitleg op de pagina Reguliere havo/vwo-scholen in Utrecht): lichte ondersteuning zoals een vaste persoonlijke coach en hulp bij agendabeheer. De beoogde middelbare school dient dit aan te vragen bij het het samenwerkingsverband (in Utrecht en Stichtse Vecht het Loket Passend Onderwijs van Sterk VO).
Uitzondering: extra ondersteuning voor leerlingen van cluster 1 (blinden en slechtzienden) of cluster 2 (doven, slechthorenden en spraak-taal-problematiek): zij vallen niet onder de Wet Passend Onderwijs. Deze kinderen vallen nog onder de oude regeling waarbij een indicatie van een REC (Regionaal Expertise Centrum) van dat cluster recht geeft op een zogenaamd rugzakje en ambulante begeleiding als ze op een reguliere school zitten (ook wel genoemd lgf, leerlinggebonden financiering).

Kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte kunnen soms voorrang krijgen bij de loting:
Als een Utrechtse reguliere school na gesprek met ouders en de basisschool van mening is dat de leerling erg gebaat is bij de schoolspecifieke kenmerken van deze VO-school dan kunnen zij dispensatie voor deze leerling aanvragen bij het Loket Passend Onderwijs. Hiermee kan de leerling buiten een eventuele loting gehouden worden en mag direct tot plaatsing worden overgegaan. Dat betekent dat het handig kan zijn om al in september/oktober advies te vragen bij het Loket Passend Onderwijs, dan is je kind al in beeld en kan het samenwerkingsverband eventueel extra onderzoek doen. Het aantal voorrangsplaatsen is zeer beperkt, dus een school zal hier niet snel gebruik van maken, maar het kan dus wel.

In september/oktober kan advies over extra onderwijsondersteuning aangevraagd worden bij het Loket Passend Onderwijs, maar uiteindelijk moet de beoogde middelbare school de extra ondersteuning aanvragen. Dat zal ongeveer in maart/april moeten gebeuren. Het is daarom handig om al in december/januari contact te zoeken met de zorgcoördinator(en) van de beoogde middelbare school/scholen (tenzij je de aanpak kiest van eerst geaccepteerd zijn op een school, en dan pas extra ondersteuning vragen, zie hieronder). De zorgcoördinator zal, voordat een aanvraag tot extra ondersteuning of voorrang bij de loting wordt gedaan, een kennismakingsgesprek met ouders en wellicht ook met het kind gehad willen hebben, en zal misschien ook extra onderzoek willen hebben gedaan zoals bijvoorbeeld een observatie op de huidige basisschool, om te kunnen beoordelen of het kind past op deze middelbare school. Mocht de school overigens constateren dat zij jouw kind onvoldoende ondersteuning kunnen bieden, dan is het goed om te weten dat de basisschool (dus niet de beoogde middelbare school in dit geval) ook plaatsing in een i-klas van het OPDC Utrecht kan aanvragen (tijdelijk voor maximaal 2 jaar).

Wanneer beginnen met gesprekken met school?
Het is dus raadzaam om uiterlijk begin januari het eerste contact te leggen met de zorgcoördinator, als je wil dat in januari/begin februari nog eventuele observaties en nadere kennismakingsgesprekken gepland kunnen worden. Een alternatieve aanpak kan zijn om eerst een aanmelding te doen alsof er geen extra ondersteuning nodig is, om de hierboven al besproken ontmoediging aan de poort te voorkomen. Het nadeel daarvan is dat je ook geen vragen kunt stellen over de mogelijkheden voor extra ondersteuning. Die staan namelijk niet of zeer oppervlakkig vermeld op de website van de school of in de schoolgids. Als je pas achteraf om extra ondersteuning vraagt, terwijl uit het dossier en de warme overdracht vanuit de basisschool blijkt dat die wel nodig is, kan het zijn dat de school aangeeft die extra ondersteuning niet te kunnen leveren en je doorverwijst naar een andere school, ondanks de zorgplicht.

Overigens, als je naar een reguliere school in een ander samenwerkingsverband dan die van je woonplaats wil, en je kind heeft extra ondersteuning nodig, dan is ons niet helemaal duidelijk of het budget van het andere samenwerkingsverband zal moeten komen of dat het budget voor extra begeleiding overgeheveld moet worden van je eigen samenwerkingsverband naar het andere samenwerkingsverband. Het is dus verstandig om van te voren na te vragen hoe dit zit, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

* Als je naar de i-klas op het OPDC wil

logo van OPDC Utrecht
Voor uitleg over wat de i-klas inhoudt, zie onze pagina OPDC Utrecht: i-klas havo/vwo.

De aanvraag voor de i-klas moet worden gedaan door de basisschool, zie de documenten van de POVO-procedure van Sterk VO. Als je niet in de gemeente Utrecht of Stichtse Vecht woont, zal het samenwerkingsverband van je woonplaats misschien budget moeten overdragen aan het Utrechtse samenwerkingsverband. Je hebt waarschijnlijk toestemming nodig van het samenwerkingsverband van je woonplaats.

Tip voor ouders: aangezien je kind tijdens het verblijf op het OPDC wel ingeschreven moet staan bij een reguliere VO-school (de "moederschool"), en de opzet van het OPDC is om je kind zo snel mogelijk in te laten stromen op die reguliere school, is het handig als dat een reguliere school is waar je je kind over 1 of 2 jaar wel naartoe zou willen laten gaan. Dus het is nog steeds verstandig om je te oriënteren op reguliere middelbare scholen.

Omdat de i-klas niet overal even bekend is, weten de betrokkenen niet altijd goed hoe de procedure gaat. Onze tip is daarom ook: zorg dat je op de hoogte bent van de huidige status, wees alert, stel vragen, bied je hulp aan. Zorg dat je er "bovenop zit", zonder de taak van de onderwijsprofessionals over te nemen.

Enkele afspraken tussen scholen over de overstap van VSO naar OPDC en vice versa vind je in deze samenwerkingsovereenkomst. Ook al zal het vanuit een basisschool anders zijn, het geeft wel een indruk. 

* Als je naar het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) wil

Om naar het (voortgezet) speciaal onderwijs te mogen, heb je een toegangskaartje nodig. Sinds de invoering van passend onderwijs in 2014 is toegang tot Voortgezet Speciaal Onderwijs van cluster 3 (lichamelijke problematiek) en cluster 4 (gedrags- en psychische problematiek) niet meer geregeld via een indicatie van een REC van het betreffende cluster (wat ook wel lgf, leerlinggebonden financiering werd genoemd).

Sinds 2014 is een nieuwe inschrijving op een VSO (voortgezet speciaal onderwijs) van cluster 3 of 4 alleen mogelijk met een toelaatbaarheidsverklaring (tlv) van het samenwerkingsverband van je woonplaats en dient aangevraagd te worden door de VSO waar je je kind aanmeldt (als je al op een reguliere middelbare school zit, dan kan ook je huidige school de tlv aanvragen omdat zij vanuit hun zorgplicht een andere school voor je kind zoeken). Het uitgangspunt bij toekenning van een tlv is dat minder ingrijpende arrangementen geen uitkomst bieden. Dat moet blijken uit verklaringen van (objectieve) deskundigen. Voor meer details over de afspraken tussen VSO-scholen en de samenwerkingsverbanden passend onderwijs in de regio Utrecht, zie deze samenwerkingsovereenkomst.

Je kunt met zo'n tlv ook toegang krijgen tot een VSO buiten je eigen samenwerkingsverband. De toelaatbaarheidsverklaring mag niet vermelden dat hij uitsluitend voor een specifiek genoemde school is, omdat een toelaatbaarheidsverklaring voor het voortgezet speciaal onderwijs landelijk geldend is. Als je eenmaal op het VSO zit en je verhuist, hoef je geen nieuwe tlv in je nieuwe woonplaats aan te vragen zolang de oude tlv nog geldig is. Meer informatie: zie de pagina Toelaatbaarheidsverklaringen van het Ministerie van Onderwijs.

Mocht je toch geen tlv krijgen, dan heeft het VSO waar je je kind hebt aangemeld toch de zorgplicht, tot er een andere school gevonden is waar je kind kan starten. Je kind moet toegelaten worden tot het onderwijs van het VSO waar het kind is aangemeld zolang het VSO nog geen andere passende school voor hem of haar heeft gevonden. Je kunt ook een bezwaar indienen tegen het weigeren van de tlv, zie bijvoorbeeld voor SWV Sterk VO dit interview met de voorzitter van de bezwaarcommissie.

VSO's van cluster 1 (blinden en slechtzienden) en cluster 2 (doven, slechthorenden en spraak-taal-problematiek) vallen niet onder de Wet Passend Onderwijs: voor deze scholen geldt dat je kind een indicatie van een REC van dat cluster moet hebben om toegelaten te kunnen worden (ook wel genoemd lgf, leerlinggebonden financiering).

* Als je kind in groep 8 van het speciaal onderwijs (SO) zit en je naar een reguliere middelbare school wil

In de gemeente Utrecht en Stichtse Vecht wordt de definitieve aanmelding bij een school geregeld via de basisschool, die de keuze invoert in een bepaald computersysteem (Onderwijs Transparant). Het Speciaal Onderwijs is over het algemeen niet aangesloten bij dat computersysteem, dus zal de aanmelding op een andere manier moeten gebeuren. Waarschijnlijk kan dezelfde procedure gevolgd worden alsof je van buiten de regio verhuist naar Utrecht. Vraag bij de school en het samenwerkingsverband van je woonplaats hoe de procedure moet verlopen, en begin er tijdig mee!

* Als je kind afgewezen wordt voor het gewenste onderwijs

Een school mag zeggen dat je kind niet geschikt is voor havo, of voor vwo. In voorgaande jaren werd dat vaak gebaseerd op de Cito-score, maar tegenwoordig mag dat niet meer. Het mag ook niet op basis van een eigen onderzoek van de middelbare school. Het afwijzen van een aanmelding mag alleen op basis van het advies van de basisschool, of omdat de school vol zit, of omdat je levensovertuiging niet past bij de geloofsrichting van de school. Als het toch op basis van andere argumenten gebeurt, meld het als signaal bij de inspectie. Woon je in de gemeente Utrecht of Stichtse Vecht, dan kun je ook een klacht indienen bij Sterk VO.

Een kind mag niet afgewezen worden omdat de school onvoldoende extra ondersteuning kan geven. Er geldt een zorgplicht. Als de school oordeelt dat ze onvoldoende ondersteuning kunnen geven, moet de leerling na 6 weken of uiterlijk 10 weken toch aangenomen worden, terwijl de school ondertussen in samenspraak met de ouders zoekt naar een andere geschikte school. Zolang geen andere school is gevonden blijft de leerling de verantwoordelijkheid van de school van aanmelding. Voor meer informatie, zie Jurisprudentie over toelating en zorgplicht bij passend onderwijs. Als een school zich niet aan deze regels houdt, bekijk dan onze pagina Escalatieroute bij conflicten over passend onderwijs.