Verklaringen voor probleemgedrag en het vastlopen van situaties op individueel niveau

Het CCE (Centrum voor Consultatie en Expertise), dat gratis ingeschakeld kan worden door ouders of professionals bij dreigend vastlopen op school, heeft een overzicht gemaakt van verklaringen voor probleemgedrag en het vastlopen van situaties op individueel niveau. Voor elke factor wordt beschreven hoe ouders de oorzaak kunnen zijn en hoe school de oorzaak kan zijn.

Hieronder citeren we de tabel uit de rapportage over 2015-2016 CCE-consultaties in Jeugdhulp en Onderwijs:


Hoewel elke situatie uniek is, is er een aantal factoren te benoemen die, in allerlei varianten en combinaties, vaak terugkomen. De belangrijkste worden in onderstaand overzicht genoemd. Ze zijn hier weliswaar gescheiden, maar in de praktijk is dat zelden het geval.

 
In casuïstiek vaak terugkerende factoren Voorbeelden uit thuissituatie, ouders Voorbeelden uit zorg/onderwijs/groep
Gebrek aan stabiliteit Wisselend ‘thuis’, bijvoorbeeld door scheiding ouders, ziekte of overlijden ouder. Veel verschillende professionals, bijvoorbeeld door groot verloop of hoog ziekteverzuim; Veel ‘mislukkingen’ en overplaatsingen (van crisis-, naar observatie-, naar behandelplek, et cetera); Veel ziekenhuisopnames; Veel zorgmilieus (wonen, dagbesteding, logeren), met verschillende bejegening/begeleiding.
Onvoldoende kennis van de (gevolgen van de) specifieke kwetsbaarheden van het kind en wat dat betekent voor de dagelijkse omgang. Ouders weten niet wat de kwetsbaarheden (beperkingen, stoornissen) van hun kind precies zijn of betekenen. Onvoldoende (breed) onderzoek gedaan, beperkingen niet gezien of onvoldoende ‘vertaald’ naar wat die bij dit kind specifiek betekenen voor de dagelijkse omgang.
Overvraging/overschatting Ouders denken dat er meer in zit dan er uit komt, steken in op het hoogste niveau van functioneren (bij een disharmonisch ontwikkelingsprofiel) zijn teleurgesteld/boos. (‘kind kan wel, maar wil niet’) Professionals verwachten meer van het kind dan het in feite (aan)kan, steken in op het hoogste niveau van functioneren bij disharmonisch ontwikkelingsprofiel. Negatieve oordelen bij niet voldoen aan verwachtingen, soms onterechte sancties.
Ontstaan van negatieve interactiepatronen, met als doel probleemgedrag te hanteren/vermijden. Ouders zitten er bovenop, laten geen ruimte, of: geven in alles toe om probleemgedrag te vermijden. Men is zich vooral gaan richten op beheersen van het probleemgedrag; reactieve begeleiding. Weinig aandacht (meer) voor wat wel goed gaat, positieve interactie-momenten.
Meningsverschillen/strijd tussen betrokkenen, waardoor er verschillen zijn in omgaan met het kind/het probleemgedrag. Ouders zijn het onderling niet eens en/of hebben geen vertrouwen (meer) in hulpverleners, geven onderwijs/zorg de schuld van de problemen. (wangedrag en achterblijvende ontwikkeling) Professionals leggen de oorzaak van probleemgedrag bij ouders, het lukt niet om gezamenlijkheid te creëren. Professionals zijn het onderling niet eens over de beste aanpak.
Verwaarlozing, mishandeling, misbruik Ouders die de opvoeding niet aankunnen, huiselijk geweld, waarvan kind slachtoffer of toeschouwer is, (seksueel) misbruik. Mishandeling, misbruik door groeps-/klasgenoten of professionals, ernstig gepest worden.