Nieuws‎ > ‎

Boekreview: Een passend aanbod bij autisme - Een handreiking voor het voortgezet onderwijs

Geplaatst 24 mei 2016 10:18 door AutiPassend Onderwijs Utrecht   [ 24 jun. 2017 08:17 bijgewerkt ]
Review geschreven door Sandra Muller, bestuurslid van Stichting AutiPassend Onderwijs Utrecht, vanuit het perspectief van ouders van een kind met autisme en cognitief talent.

TitelEen passend aanbod bij autisme - Een handreiking voor het voortgezet onderwijs
Auteurs: Ellen Luteijn, Hans Nieuwenstein, Ina van Berckelaer-Onnes
Verschenen: januari 2016
Uitgever: Boom

Dit boek is bedoeld als praktische informatie voor docenten en zorgcoördinatoren in het voortgezet onderwijs, om hen te helpen de individuele ondersteuningsbehoefte en de benodigde aanpassingen voor leerlingen met autisme in kaart te brengen. Slaagt het daarin? Ik heb er gemengde gevoelens bij.

Aan de ene kant staan er praktische tips in die relevant zijn voor leerlingen met autisme in het voortgezet onderwijs, waarbij ik sommige nog niet in andere bronnen ben tegengekomen. Zo staan er bijvoorbeeld tips in hoe toetsen autismevriendelijk te maken zijn, met voorbeelden. Ook het invulformulier voor het wekelijkse voortgangsgesprek kan een goede basis vormen voor gesprekjes met de leerling. Een ander voorbeeld is het stappenplan probleemoplossend samenwerken, dat de leerling zelf kan invullen. 

Positief is ook dat er een aantal goede suggesties in staan. De omschrijving van structuurklassen/trajectklassen die eraan kunnen bijdragen dat leerlingen met een ASS niet hoeven uit te stromen naar het speciaal onderwijs of thuis komen te zitten, is to-the-point. Als ouder waardeer ik het ook dat geadviseerd wordt om korte lijntjes met de ouders te onderhouden, omdat het bijvoorbeeld op school goed gaat maar thuis wordt afgereageerd, wat kan wijzen op overvraging op school. Nog een mooi voorbeeld: "De ouders weten als geen ander wat de hulpvraag van hun kind inhoudt. Het zoeken naar een juiste balans tussen zelfstandigheid en ondersteuning blijft lastig en vaak onvoorspelbaar. Zowel overvraging als ondervraging ligt voortdurend op de loer. De groei naar zelfstandigheid zal stapsgewijs verlopen."

Anderzijds lijkt het "individuele" van de term individuele ondersteuningsbehoefte niet altijd tot zijn recht te komen. Soms werd vrij stellig gezegd dat iets bij leerlingen met autisme van toepassing was, waarbij ik dan het gevoel had: "maar niet bij elke leerling met autisme!" Die nuancering ontbrak af en toe. Zo kreeg ik bijvoorbeeld de indruk dat de schrijvers een toets alleen geschikt vinden voor ASS-leerlingen als de leerling 25% extra tijd krijgt en de toets afgenomen wordt in een prikkelarme omgeving. Dit kan essentieel zijn voor sommige leerlingen, maar voor andere leerlingen met autisme is dit absoluut niet nodig. Ook staat er in het boek: "Dat een leerling in de oriëntatie in het gebouw geholpen moet worden is helder", maar er zijn ook leerlingen met autisme die uitstekend de weg kunnen vinden in het schoolgebouw. In dat licht kun je begrijpen dat je ook de opmerking "Het moge duidelijk zijn dat onderwijs geven aan leerlingen met een ASS veel van de docent vraagt" met de nodige korrels zout moet nemen. Ik heb gehoord van docenten op een reguliere school die zeiden over bepaalde leerlingen met autisme dat ze er wel een klas vol van wilden hebben, omdat ze zo trouw hun huiswerk deden en zich zo goed aan de regels hielden. Dat neemt niet weg, dat voor elke tip die wordt gegeven, er een leerling met autisme zou kunnen zijn voor wie dit nuttig is. En bij de meeste voorbeelden wordt wel genuanceerd met woorden als soms, vaak, meestal, het kan zijn, enz.

Een ander nadeel vond ik dat elk hoofdstuk begint met een behoorlijk theoretische behandeling van de verschillende ondersteuningsgebieden. Ik heb wel eens pakkender samenvattingen van de kenmerken gelezen, bijvoorbeeld in Leren met autisme, van Kobe Vanroy of Gedragsproblemen in de klas in het voortgezet onderwijs. Pas vanaf de paragraaf "Werken aan ..." die in elk hoofdstuk voorkomt, vond ik het interessant worden. Daar komen de praktische tips die ik hierboven genoemd heb. 

De auteurs komen uit de jeugdpsychologie, het speciaal onderwijs en de orthopedagogiek.

De downloads (pdf van 25 geselecteerde pagina's uit het boek met voorbeeld schema's en formulieren) kunnen ontsloten worden door een gratis account bij Boom aan te maken (zie de download link onderaan deze pagina). Mijn advies zou zijn om ze niet letterlijk over te nemen maar om de teksten van deze downloads te kopiëren naar een eigen formulier zodat het waar nodig op maat gemaakt kan worden voor een specifieke leerling (weglaten wat niet van toepassing is, wellicht wat herformuleren).

Lastig vond ik dat het boek niet open blijft liggen, zelfs niet als je probeert de rug van het boek te "breken". Ik vind het ook jammer dat er geen trefwoordenregister achterin het boek staat.

Samenvattend: als je de theoretische introducties overslaat, en bij elke tip goed nagaat voor welke leerling het wel en niet toegevoegde waarde heeft, lijkt het mij een nuttig boek. De kwaliteit van de uitspraken in het boek is wisselend maar over het algemeen goed geïnformeerd. Het boek biedt iets extra's vanwege een aantal praktische stappenplannen en formulieren, die ik waar nodig wel zou personaliseren voor een specifieke leerling.